કબીરવાણી : ઓશો


જો દેખે સો કહે નહિ, કહે સો દેખે નહિ,
સુને સો સમજાવે નહિ, રસના દ્રગ શ્રુતિ કાહી.

-કબીર

આ વચનનો અર્થ છે : આંખો દેખે છે અને આંખો જે જુએ છે તે બોલતી નથી.જીભ બોલે છે પણ જીભે જોયું નથી.કાન સાંભળે છે અને કાન સમજાવી નથી શકતા. તો આ આંખ, કાન,નાક- આ બધી ઇન્દ્રીઓ કેવી રીતે સંયુક્ત થાય છે ? આંખ દેખે છે, કાન સાંભળે છે, જીભ બોલે છે, ક્યાંક અંદર કોઈ એક કેન્દ્ર પર આ બધાં મળી જતાં હોવાં જોઈએ, નહીતર આ સંભવિત જ ન થવા પામે.

હું બોલી રહ્યો છું, આપ કાનથી તો સંભાળી રહ્યા છો અને આંખથી જોઈ રહ્યા છો, પરંતુ અંદર ક્યાંક બંને મળી જાય છે અને આપણે લાગે છે કે એ જ માણસ બોલી રહ્યો છે જેને આપણે જોઈ રહ્યા છીએ. આંખ અને કાન પોતાના અનુભવને જઈને અંદર ક્યાંક કોઈ એક કેન્દ્ર પર ઠાલવી નાખે છે, જ્યાં મિલન થઈ જાય છે – એ જ ઇન્દ્રિયોની અંદર છુપાયેલો છે પુરુષ, એ જ ચૈતન્ય છે, ચેતના છે, આત્મા છે.

ઇન્દ્રીઓ પોતે પોતાનામાં તો કઈ પણ નથી કરી શકતી. જે દિવસે અંદરનું પક્ષી ઊડી જાય છે, આંખ બિલકુલ બરાબર હોય છે, પરંતુ જોઈ નથી શકતી, કાન બરાબર હોય છે પણ સાંભળી નથી શકતો, હોઠ બિલકુલ બરાબર હોય છે પણ બોલી નથી શકતા. એ જે જોડનારો હતો એ તો ચાલ્યો ગયો. જેના કારણે આ બધાં જોડાયેલા હતાં એક સેતુરૂપે, તે સેતુ વિખરાઈ ગયો.

જે રીતે માળાના મણકા છે, અને અંદર એક દોરો છે, દેખાતો નથી, પણ એ જ આધાર છે. દોરો તૂટ્યો અને મણકા વિખરાઈ ગયા.ઇન્દ્રિયો મણકા જેવી છે, આત્મા દોરા જેવો છે – એ જ એને સંભાળી રાખે છે. અને તમે નોકરોની પાછળ ચાલી રહ્યા છો અને માલિકની તમને ખબર જ નથી. ઇન્દ્રીઓ તો બિલકુલ અસહાય છે, કોઈ બીજાને કારણે તેમનામાં જ્યોતિ છે, કોઈ બીજાને કારણ જીવન છે, કોઈ બીજાને કારણ શક્તિ છે, કોઈ બીજું જ અસલી માલિક છે, જે અંદર છુપાયેલો છે. તે દેખાતો નથી, તે માળાના મણકાઓમાં દોરાની જેમ અનુસ્યૂત છે. માળાના મણકા દેખાય છે. બધાં મણકા વિખરાઈ જશે, એક ક્ષણ પણ નહિ લાગે, જયારે અંદરનું પક્ષી ઊડી જશે.

તો કબીર કહે છે : જો દેખે સો કહે નહિ, કહે સો દેખે નહિ, સુને સો સમજાવે નહિ, રસના દ્રગ શ્રુતિ કાહી. અર્થાત જે જુએ છે તે કહેતું નથી, જે કહે છે તે જોતું નથી. જે સાંભળે છે તે સમજાવતું નથી. એ રીતે જીભ, કાન, આંખની સ્થિતિ છે. એનો ઉપયોગ શો છે ? તમે શા માટે એમની પાછળ પાગલ છો ? તમે ફિકર કરો જેની સેવામાં આ બધી ઇન્દ્રીઓ રત છે. માલિકને શોધો. એ જ આત્મા છે.

“કબીરવાણી-ઓશો” પુસ્તકમાંથી સાભાર.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s