સંજોગ આનંદદાયક

સ્કુલના દિવસોમાં ઇતિહાસ એ સૌથી ના ગમતો વિષય હતો. જયારે ઓથારની પ્રસ્તાવના વાંચતો હતો ત્યારે એમ થયું હતું કે કેમ કરીને ઓથાર નવલકથાના બે ભાગ વંચાશે કારણ કે ઓથાર એ ૧૮૫૭ વિપ્લવ પછીના સમયની કથા છે. પણ એકવાર શરૂઆત કર્યા પછી ઓથાર એકદમથી જકડી લે છે. બીજીવારની આ વાંચનયાત્રામાં મને એનાં પાત્રો સાથેની દોસ્તી, અનુકંપા અને પ્રેમમાં વધારો કરે છે. આજે ખાસ વાત સેજલ સિંગ વિરહાન, સેના બારનીશ અને વિલિયમ ગ્રેઈસની કરવી છે. સેજલ અને સેના એકબીજાના પ્રેમમાં છે પણ સંજોગો એવા છે કે એ બંનેનું એક થવું નામુમકીન છે. ગ્રેઈસ એ સેજલને એકતરફી પ્રેમ કરે છે. સંજોગો ગ્રેઈસની તરફેણમાં છે.

એકવખત સેના ફક્ત સેજલને મળવા માટે એનાં બાપની ઈચ્છા વિરુદ્ધ, જાન ના જોખમે રાજમહેલમાં આવી ચડી હતી. પછી તો સેજલ પણ ઘણી વખત સેનાને મળવા જાય છે. આ તરફ ગ્રેઈસ પણ કોઈને કોઈ બહાનું કરી સેજલને મળવા રાજમહેલ પર આવી જતી. ગમતી વ્યક્તિને મળવાની જીદ અને એ  જિદને પૂરી કરવા જીવના જોખમે અધીરું થઈ જવું, એ તાલાવેલી, એ અધીરાઈ ત્રણેય પાત્રો પાસે છે. લવની ભવાઈ ફિલ્મનું સોંગ તમે સાંભળ્યું હશે, “ હું મને શોધ્યા કરું ને હું તને પામ્યાં કરું” કઈક એવી જ લાગણી સેજલ, સેના અને ગ્રેઈસ અનુભવે છે.

આ કથાનો હીરો સેજલ છે અને એ જ કથા કહે છે. એવું લાગે છે કે લેખક કહેવા માંગતા હોય કે બધા લોકો પોતાના જીવનમાં રાજા (હીરો) હોય છે. દરેકના જીવનમાં સેના અને ગ્રેઈસ આવતી હોય છે. દરેકના જીવનમાં ક્યારેકને ક્યારેક પ્રેમ તત્વ આવતું હોય છે. સેજલ જયારે સેનાને ભેડાઘાટમાં મળવા જાય છે ત્યારે એને કેવી લાગણી થતી હશે અને કોઈ ગ્રેઈસ દિલ ફાડીને ચાહતી હશે તો કેવી લાગણી થતી હશે નોવેલ વાંચતા અનુભવી શકીશું. ઓથાર એટલે શું..? સંભવિત ભય, હંમેશા અનિચ્છીત ઘટનાની બીક કે કઈક એવો જ હોવો જોઈએ. સેજલ સેના અને ગ્રેઈસ તથા નોવેલના બીજા પાત્રો કોઈને કોઈ ઓથાર નીચે જીવે છે. સેજલ અને ગ્રેઈસને હર પ્રેમીને મુગ્ધાવસ્થામાં હોય એવો ડર છે કે મારાં ગમતાં પાત્રને હું પરની શકીશ કે નહી. ના હું નોવેલનો સાર નથી કહેવાનો આ તો ફક્ત બે ત્રણ પરસેન્ટ જ જાણકારી છે. નોવેલના પહેલા ભાગમાં ગમેલા બે સંવાદો તમારા માટે,..

૧. ગ્રેઈસ સેજલને કહે છે કે સ્ત્રી પશ્ચિમમાંથી આવતી હોય કે પૂર્વમાંથી, તે ગોરી હોય કે કાળી, તેનો પ્રથમ પ્રેમ અલૌકિક હોય છે .. બાકી બધી તડજોડ હોય છે.

૨. સેના સેજલને કહે છે, જેને ચાહતા હોઈએ તેને પરણવું જ જોઈએ તેવું હું માનતી નથી. દરેક સ્ત્રી પોતાના મનપસંદ પુરુષને પરણી શકે તેવું હંમેશા બનતું નથી.

કેટલીક ફિલ્મો, નવલકથાઓ કે ગીતો આપણને ભૂતકાળની ગલીઓ પર લઇ જાય છે. આપણે એ સ્ટોરીની અનુરૂપ ઢળી જતાં હોઈએ છીએ અને એવું લાગે જાણે આ મારી જ કથા છે. અને ત્યારે એ ગીત, નોવેલ કે ફિલ્મ આપણું માનીતું થઇ જાય છે. સેજલ, સેના અને ગ્રેઈસની લાગણીઓને અનુરૂપ એક કવિતા ફક્ત તમારા માટે..

હું બેઠો છું રાહ જોઈ
જે રસ્તેથી રોજ જાય છે એ
નિરાશ થયો
ઉઠીને ચાલ્યો એની શેરીએ
ને બંધ બારણાં જોઈ પાછો ફર્યો
ને જોઈ રહ્યો છું
સામેથી એ આવી રહ્યાં છે
પૂછ્યું તો કહ્યું
ગયાતા તમારી શેરીએ
હું શોધું છું એમની શેરીએ એમને
એ શોધે છે મારી શેરીએ મને
ને થયો એક સંજોગ આનંદદાયક

બસ હવે આટલેથી જ અટકવું છે. શેરીની આવી બધી વાતો કરી છે તો હજુ એક હથોડો મુકું છું. હું મને શોધ્યા કરું ને હું તને પામ્યા કરું…જસ્ટ એન્જોય.

તમે

વરસોથી પ્રેમ છૂપાવીને ફરો છો તમે,
હજુ ક્યારે કહેશો મને કે પ્રેમ કરો છો તમે.

બધા દોસ્તો એ કહ્યું નથી શોભતું આ સર્ટ તને,
કોઈએ કહ્યું ‘તું, સફેદ કલર પસંદ કરો છો તમે.

અમસ્તા ય તમે એટલાં સુંદર દેખાવ છો,
રોજરોજ તો પછી શણગાર કાં કરો છો તમે?

કેટલાયને મે મારી આંખે રડતા જોયા છે,
જ્યારે મારી સાથે હસતાં ફરો છો તમે.

દિલ હજુ ય ચૂકી જાય છે ધડકવાનું,
જ્યારે ઝૂકેલી નજર ઊંચી કરો છો તમે.

-ચંદ્રકાંત માનાણી

હમણાં હમણાં

રાત-રાતભર નથી જાગતો હમણાં હમણાં,
હું તને યાદ નથી આવતો હમણાં હમણાં.

જ્યારથી તારા મેસેજ બંધ થયા છે,
હું ઓનલાઇન નથી થાતો હમણાં હમણાં.

સતત એક સ્મિત ચહેરા પર રહે છે,
હું કોઈને નથી સમજાતો હમણાં હમણાં.

રસ્તે ઝઘડતા લોકોને જોઈ રહું છું ફક્ત,
હું એને નથી સમજાવતો હમણાં હમણાં

ખિસ્સામાં ચિલ્લર રાખવા લાગ્યો તો,
એ ભિખારી નથી મળતો હમણાં હમણાં

ચિંથરેહાલ છતાં આનંદિત રહેતો હમેશાં,
એ પાગલ નથી હસતો હમણાં હમણાં.

દૂર બેઠી સ્મિત આપી રહી છે કિસ્મત,
ને હું ભાવ નથી આપતો હમણાં હમણાં.

-ચંદ્રકાંત માનાણી

નીકળશે

જ્યારે હ્રદયને ખોલવાની વાત નીકળશે
તારું નામ નીકળશે તારી વાત નીકળશે

હું પણ કેદમાંથી છૂટીને ઉડી જઈશ
લાંબી રાત પછી જ્યારે પ્રભાત નીકળશે

પૂરા થયા પછીય એ પૂરા થતા નથી
બીજા સંબંધની ત્યાં શરૂઆત નીકળશે

હું સૂતો હોઈશ ચિતા પર આરામથી
ધુમાડા નીકળશે અને ચાહત નીકળશે

– ચંદ્રકાંત માનાણી

એક વસ્તુ એની પાસેથી માંગી દે,

એક વસ્તુ એની પાસેથી માંગી દે,
મારી યાદ એના દિલમાંથી કાઢી દે.

કાલે દોસ્તના લગનમાં જવું છે,
માં, કપડાંની એક જોડ લાવી દે.

એક ઈચ્છા રોજ જન્મી ને મરે છે,
કોઈ પેપરમાં આ ખબર છાપી દે.

જ્યાં સુધી સારી છે ત્યાં સુધી રાખ,
જેવી દાનત બગડે કચરામા નાખી દે.

અગર તે કોઈ બીજાને આપી દીધાં,
એ વચનો મારાં મને પાછા લાવી દે.

-ચંદ્રકાંત માનાણી

 

કેટલા દિ’

જીવનથી ફરિયાદ નહીં કરું કેટલા દિ’
એની એ જ વાત સમજાવીશ કેટલા દિ’

તારી આંખો છલોછલ ભરેલું તળાવ છે,
આંસુને છલકતાં અટકાવીશ કેટલા દિ’

રોજ એક નિર્ધાર કરું છું ને વિચારું છું,
તને ક્યારેય યાદ નહીં કરું કેટલા દિ’

સડવા માંડે એની દુર્ગંધ છૂપાવી ન શકાય,
મારી નિયતને છૂપાવીશ હું કેટલા દિ’

સૂરજની જેમ નીકળીશ રોજ પૃથ્વી પર,
પછી જોઈએ તુ મને નહીં મળીશ કેટલા દિ’

બહાર નીકળી જવા મથતા શ્વાસને,
તું પાછા અંદર ખેંચ્યા કરીશ કેટલા દિ’

-ચંદ્રકાંત માનાણી

એવું મિલન જોઈએ

ગઝલ સારી લખવી હોય તો શું જોઈએ,
ખુશી ઘણી  હોય ભલે એકાદ આંસુ જોઈએ.

ગમતું સુખ મળે નહીં તો ગમતું દુ:ખ ચૂનજે,
મરજી તારી જ ચાલે એવું જીવન જોઈએ.

રડતી આંખ ભાળી ભલે આંસુ લૂછે નહીં,
રડતાં દિલને સમજી લે એવું સ્વજન જોઈએ.

વિરહની વેદનામાં તડપી રાધાએ કહ્યું’તું,
જુદાઈ જેમાં હોય નહીં એવું મિલન જોઈએ.
image

-ચંદ્રકાંત માનાણી

બંધ કર

ખોટું ખોટું ખુશામતિયું હસવાનું બંધ કર,
વારે વારે દુખડું તારું રડવાનું બંધ કર.

હડકાયા કૂતરાનો અંજામ તું જાણી લેજે,
વાતે વાતે સૌને આમ કરડવાનું બંધ કર.

મંદિરે જઈને પ્રભુ ભજ એટલું બસ નથી,
માવતરની અવગણના કરવાનું બંધ કર.

ધ્યેય તારો સિદ્ધ કરી બતાવ બીજું કઈ નહીં,
આમ કરીશ તેમ કરીશ વાગવાનું બંધ કર.

જન્મ સાથે જ જન્મી ગયું છે મરણ પણ,
એટલે જ મોતના ભયથી ડરવાનું બંધ કર.

-ચંદ્રકાંત માનાણી

ફૂલની વ્યથા

પાંનામાં ભીંસાઈ હાડપિંજર બની રહી ગયું,
પુસ્તકમાં એ પ્રેમીના ઈઝહાર બની રહી ગયું.

આંખમાં આંસુની સાથે મને કબર પર મૂક્યું,
કોઈના મૂંગા આક્રંદનું સાક્ષી બની રહી ગયું.

નેતાઓ શહીદને શ્રધ્ધા સુમન આપી રહ્યા,
નેતાઓનાં વોટોનું સ્વાર્થ બની રહી ગયું.

હું પરણતું હોઉં એવી ખુશી રહી ફકત,
વર-વધુની માળાની શોભા બની રહી ગયું.

ન્હોતી ખબર સુખ આટલું ક્ષણિક હોઈ શકે,
દેવ ચરણે ચઢી કચરો બની રહી ગયું.

-ચંદ્રકાંત માનાણી

છોડી બતાવ તું

જ્ઞાનને આચરણથી જોડી બતાવ તું,
દંભ અને આડંબર છોડી બતાવ તું.

 

દરિયાને મળી ખારી થતી નદીની દયા ખા,

વહેતી રહે બીજી તરફ મોડી બતાવ તું.

 

એકમાંથી બે ઘર બનતાં તો જોયાં છે,

બે ઘરને એક ઘર જોડી બતાવ તું.

 

એવું એક પીંજરું છે મનમાં અભાવનું,

મારી એક ઠોકર, તોડી બતાવ તું.

 

કેસરી અને નીલી, શાંત હવામાં ફરકતી,

એવી બે ધજા સાથે ખોડી બતાવ તું .

 

રૂપ કામ પૈસાની દુનિયા રંગીન છે,

હોય હિંમત અગર છોડી બતાવ તું.

 

-ચંદ્રકાંત માનાણી